Có một chuyện khá buồn cười xảy ra khi mọi người phát hiện bạn đáng tin: Họ dựa vào bạn.

Rồi thì… họ dựa vào bạn thêm một chút nữa.

Rồi một tối nọ, bạn đang làm việc của mình, nửa việc của người khác, và một công việc thứ ba bí ẩn mà rõ ràng đã thành việc của bạn chỉ vì bạn lỡ chạm mắt với quản lý.

Chúc mừng bạn làm gì cũng giỏi. Đây, thêm việc này nữa.

Giúp đỡ không phải là vấn đề

Bạn biết làm việc nhóm trông như thế nào. Chúng ta dựa vào đội của mình và có mặt khi người khác cần. Đó là điều khiến tất cả chúng ta tuyệt vời. Ai đó ngập đầu trong việc, bạn vào hỗ trợ. Đồng nghiệp cần giúp nhanh một tay, bạn giúp ngay. Bạn từng có những ca mà ai đó cứu bạn, và bạn vui lòng đáp lại.

Dù chúng ta làm việc cùng những người tuyệt vời, cũng có những người ở đầu bên kia của quang phổ. Bạn biết kiểu người đó rồi đấy — mọi thứ bắt đầu tanh bành còn họ thì nói “Đó không phải vấn đề của tôi!” và không nhấc một ngón tay để giúp bạn. Đáng tiếc, đó là phần không thể tránh khỏi của việc làm trong một đội.

“Họ sẽ lo mà” nhanh chán lắm

Có thể bạn là nhân viên phục vụ luôn hoàn thành phần việc phụ mà người khác “quên” làm.

Hoặc bạn là bartender luôn phải bổ sung hàng vì rõ ràng chai lọ tự đi vào kho lạnh được nhưng không tự đi ra được…

…Hoặc là nhân viên casino bị nhờ làm thêm việc thường xuyên đến mức lời nhờ vả gần như chẳng còn nghe giống một câu hỏi nữa.

Ban đầu, bạn làm vì dễ hơn là biến nó thành vấn đề. Mất có năm phút. Bạn cũng đang ở đó rồi… Kệ đi.

Nhưng bạn biết chuyện này sẽ đi đến đâu rồi. Cuối cùng, bạn cuống cuồng làm phần việc của mình, tan ca muộn, hoặc nhìn mọi người chấm công ra về trong khi bạn ở lại hoàn thành vai diễn “đồng đội gương mẫu.”

Và vì bạn cứ hoàn thành được mọi việc, những người phân công có thể chẳng biết điều đó đang đánh đổi gì từ bạn.

Hãy làm rõ sự đánh đổi

Để tránh rơi vào tình huống khó xử này, nhất là nếu bạn khó nói không, tôi đề xuất câu thần chú sau:

“Lùi thật xa một bước, rồi đi..” Khoan, xin lỗi, không phải câu đó. Thử lại nhé.

“Tôi có thể giúp sau khi làm xong việc này.”

Chỉ vậy thôi. Hoàn hảo, đơn giản, và bạn đang trả lời thật về lúc mình rảnh. Nó không tạo căng thẳng mà cho thấy bạn còn việc khác.

Một cách trực tiếp hơn nữa (ngoài việc nói “không”) là:
“Nếu tôi lo việc đó, ai sẽ xử lý phần tôi đang làm?”

Một nhiệm vụ thêm không làm nhiệm vụ hiện tại của bạn biến mất. Hãy hỏi xem công việc đó đáng lẽ phải được chuyển cho ai.

“Tôi có thể làm cái nào trước cũng được. Việc nào ưu tiên hơn?”

Câu này rất hữu ích khi nói với quản lý, hoặc khi mọi thứ đều khẩn cấp và, bằng cách nào đó, mọi thứ đều là của bạn.

“Tôi đã hoàn thành việc này trong vài ca gần đây. Mình có thể làm rõ ai chịu trách nhiệm việc này không?”

Câu đó đưa một vấn đề lặp lại ra ánh sáng khi vẫn còn có thể bàn bạc bình tĩnh.

Hãy dùng từ ngữ của riêng bạn. Mục tiêu là nói gì đó trước khi sự bực bội bắt đầu viết lời thoại cho bạn.

Sự bực bội là một biên kịch tệ. Rất lặp lại. Chửi thề quá mức.

Cho mọi người cơ hội điều chỉnh

Nếu trước giờ bạn luôn nói có, mọi người có thể ngạc nhiên khi bạn bắt đầu giải thích thực tế mình có thể gánh bao nhiêu việc.

Sự ngạc nhiên đó không có nghĩa là bạn đã làm sai, mà là bạn đang cung cấp cho họ thông tin họ trước giờ chưa có.
Đồng nghiệp thường giỏi điều chỉnh ngay với những chuyện như thế này. Một số quản lý sẽ giúp sắp xếp lại khối lượng công việc, trong khi những người khác có thể cần một cuộc trao đổi trực tiếp hơn. Khi đó, các chi tiết cụ thể sẽ hữu ích:

“Tôi đã ở lại muộn để hoàn thành việc đóng ca ba lần trong tuần này” cho bạn một điều cụ thể để trao đổi.

“Tôi làm hết mọi thứ ở đây” thường sẽ mở màn cho một cuộc cãi vã về lần duy nhất bạn không châm thêm khăn giấy vào tháng Hai.

Nếu tình trạng này cứ tiếp diễn, hãy đề cập nó ngoài khoảng thời gian bận rộn nhất của ca. Giải thích những nhiệm vụ nào cứ rơi vào bạn, chúng ảnh hưởng thế nào đến phần việc được giao của bạn, và bạn muốn làm rõ điều gì.

Dù có thể bạn không kiểm soát được việc phân công, bạn vẫn có thể yêu cầu ưu tiên rõ ràng và chia việc công bằng.

Thử một thay đổi nhỏ ở ca tới

Chọn một tình huống lặp lại mà bạn thường nói “được” trước khi kiểm tra xem mình thực sự có thời gian không. Xem lại những việc bạn đã chịu trách nhiệm, rồi trả lời thành thật.
Bạn có thể quan tâm đến đồng nghiệp, tự hào về công việc của mình, và có giới hạn. Những điều đó hoàn toàn đi cùng nhau được.

Đáng tin cậy nên có nghĩa là mọi người tin bạn sẽ làm tốt việc của mình, chứ không phải yêu cầu bạn phải gánh hết phần việc còn lại và kết thúc ngày làm muộn hơn.

Góc nhìn ngược lại

Đôi khi, nhận thêm việc CÓ THỂ hữu ích. Chẳng hạn trong môi trường công sở, điều này đôi lúc có thể giúp dẫn đến thăng chức. Nếu hiện giờ bạn đang quán xuyến cả nơi này và mọi người đều dựa vào bạn, có thể sự chăm chỉ của bạn thực sự dẫn đến điều tốt hơn như vị trí quản lý/trưởng ca/cấp cao. Những vị trí này có thể đáng hoặc không đáng với mức lương, nhưng đây là một lập luận phản biện hợp lý cho những điều ở trên và đáng cân nhắc nếu phù hợp với bạn.

Cảm ơn bạn đã đọc. Chúc bạn có tiền tip hào phóng, đồng nghiệp biết hỗ trợ, và chấm công ra về mà không phải làm việc của ba người.